Nauka języka obcego wcale nie musi oznaczać wyłącznie podręczników, ćwiczeń gramatycznych i zapamiętywania długich list słówek. Jednym z najskuteczniejszych sposobów na utrwalanie materiału są gry i zabawy językowe, które łączą naukę z aktywnością, emocjami i dobrą zabawą.
Takie podejście sprawdza się szczególnie dobrze w przypadku dzieci i młodzieży, ale z powodzeniem można wykorzystywać je również podczas nauki dorosłych.
Dlaczego gry językowe są skuteczne? Jakie umiejętności rozwijają i które zabawy warto wykorzystać na lekcji albo w domu? Oto najważniejsze informacje.
Dlaczego nauka przez zabawę działa?
Mózg łatwiej zapamiętuje informacje, które są związane z emocjami, ruchem, rywalizacją albo konkretną sytuacją.
Jeżeli uczeń poznaje nowe słowo wyłącznie poprzez przeczytanie go kilka razy, może szybko o nim zapomnieć. Jeśli jednak użyje tego samego słowa podczas gry, wypowie je na głos, usłyszy od innych uczestników i wykorzysta w odpowiedzi, szansa na zapamiętanie rośnie.
Gry językowe pozwalają więc połączyć kilka elementów jednocześnie:
- słuchanie,
- mówienie,
- czytanie,
- zapamiętywanie,
- szybkie reagowanie,
- pracę z innymi osobami.
Dzięki temu nauka staje się bardziej aktywna.
1. Gry zmniejszają stres związany z mówieniem
Jednym z największych problemów podczas nauki języka jest obawa przed popełnieniem błędu.
Uczeń może znać odpowiedź, ale nie chce odezwać się na forum grupy, ponieważ boi się, że powie coś niepoprawnie.
Podczas gry uwaga przesuwa się z samego języka na wykonanie zadania.
Trzeba zdobyć punkt, odgadnąć hasło, znaleźć właściwą kartę albo odpowiedzieć szybciej niż przeciwnik.
Dzięki temu mówienie staje się bardziej naturalne.
Zamiast myśleć:
„Czy moje zdanie jest na pewno poprawne?”
uczeń skupia się na:
„Jak przekazać tę informację?”
To pomaga stopniowo przełamywać barierę językową.
2. Zabawa zwiększa motywację
Powtarzanie kolejnych ćwiczeń może po pewnym czasie stać się monotonne.
Gra wprowadza element:
- ciekawości,
- niespodzianki,
- rywalizacji,
- współpracy,
- humoru.
Uczeń chce zobaczyć, co wydarzy się dalej.
To szczególnie ważne podczas nauki dzieci, których koncentracja może być krótsza niż u osób dorosłych.
Zamiast wielokrotnie powtarzać:
dog – pies
można poprosić dziecko o odnalezienie odpowiedniego obrazka, pokazanie zwierzęcia gestem albo opisanie go pozostałym uczestnikom.
Materiał pozostaje ten sam, ale forma nauki całkowicie się zmienia.
3. Gry pomagają utrwalać słownictwo
Słownictwo jest jednym z obszarów, w których zabawy językowe sprawdzają się szczególnie dobrze.
Nowe wyrazy można utrwalać poprzez:
- memory,
- kalambury,
- quizy,
- krzyżówki,
- gry planszowe,
- karty obrazkowe,
- zgadywanki.
Uczeń wielokrotnie spotyka dane słowo, ale nie ma wrażenia mechanicznego powtarzania.
Dobrym przykładem jest klasyczna gra memory.
Na jednej karcie może znajdować się angielskie słowo:
apple
a na drugiej obrazek jabłka.
Zadaniem uczestnika jest znalezienie właściwej pary.
W ten sposób ćwiczone są jednocześnie pamięć i słownictwo.
4. Kalambury po angielsku
To jedna z najprostszych zabaw, którą można wykorzystać niemal na każdym poziomie.
Jedna osoba otrzymuje hasło i musi je pokazać bez używania słów.
Pozostali zgadują po angielsku.
Przykładowe hasła dla początkujących:
- swimming,
- sleeping,
- running,
- cooking,
- dancing,
- reading.
Na wyższym poziomie można wykorzystać całe wyrażenia, zawody albo bardziej abstrakcyjne pojęcia.
Kalambury pomagają utrwalać słownictwo, ale też angażują ruch i emocje, dzięki czemu nowe wyrażenia łatwiej zapadają w pamięć.
5. Taboo – opisz słowo bez używania najprostszych określeń
Gra typu Taboo świetnie rozwija umiejętność mówienia.
Uczeń otrzymuje słowo, które musi opisać, ale nie może użyć kilku najbardziej oczywistych określeń.
Przykład:
Hasło:
airport
Zakazane słowa:
plane, travel, fly
Uczeń może powiedzieć:
It’s a place where people go before they start their journey to another country.
Pozostali muszą odgadnąć hasło.
Dlaczego to ćwiczenie jest tak dobre?
Ponieważ podczas prawdziwej rozmowy często zdarza się, że zapominamy konkretnego słowa.
Umiejętność opisania go innymi wyrażeniami pozwala kontynuować rozmowę.
6. 20 pytań
Jedna osoba wybiera przedmiot, zwierzę, miejsce albo znaną postać.
Pozostali uczestnicy mogą zadawać pytania, na które da się odpowiedzieć:
yes lub no.
Na przykład:
Is it an animal?
Does it live in water?
Is it big?
Can it fly?
Gra świetnie sprawdza się podczas ćwiczenia:
- tworzenia pytań,
- słownictwa,
- logicznego myślenia,
- szybkiego reagowania.
Można ją łatwo dostosować do poziomu uczniów.
7. Simon Says – idealna zabawa dla dzieci
Simon Says to klasyczna gra językowa szczególnie popularna podczas zajęć z młodszymi uczniami.
Nauczyciel wydaje polecenia:
Simon says: touch your nose.
Simon says: jump.
Simon says: raise your hands.
Dzieci wykonują polecenie tylko wtedy, gdy pojawi się zwrot:
Simon says…
Jeśli nauczyciel powie:
Sit down!
bez poprzedzającego „Simon says”, uczestnicy nie powinni reagować.
Zabawa pozwala ćwiczyć między innymi:
- części ciała,
- czasowniki,
- polecenia,
- rozumienie ze słuchu.
Dodatkowym atutem jest ruch, który szczególnie dobrze sprawdza się podczas pracy z dziećmi.
8. Storytelling – wspólne tworzenie historii
Gry językowe nie muszą opierać się na rywalizacji.
Bardzo ciekawym ćwiczeniem jest wspólne tworzenie opowiadania.
Pierwsza osoba zaczyna:
One day, Tom found a mysterious box.
Kolejna dodaje jedno lub dwa zdania.
Następna kontynuuje historię.
Po kilku rundach może powstać całkowicie nieprzewidywalne i zabawne opowiadanie.
Ćwiczenie rozwija:
- kreatywność,
- słownictwo,
- budowanie zdań,
- umiejętność słuchania,
- spontaniczne mówienie.
Na niższym poziomie można ustalić prostsze zasady, np. każdy uczestnik dodaje tylko jedno krótkie zdanie.
9. Bingo językowe
Bingo można dostosować do niemal każdego zagadnienia.
Na planszy zamiast liczb umieszczamy na przykład:
- słówka,
- obrazki,
- czasowniki,
- nazwy zwierząt,
- nazwy jedzenia.
Nauczyciel czyta definicję lub podaje polskie znaczenie, a uczniowie zaznaczają odpowiednie angielskie słowo.
Można też odwrócić zasady: nauczyciel mówi słowo po angielsku, a uczeń musi znaleźć właściwy obrazek.
To bardzo dobry sposób na powtarzanie większej partii materiału.
10. Gry planszowe po angielsku
Nawet zwykłą grę planszową można zamienić w ćwiczenie językowe.
Na poszczególnych polach mogą znajdować się zadania:
Name three animals.
What did you do yesterday?
Describe your favourite food.
Ask another player a question.
Use the word „because” in a sentence.
Uczeń porusza się po planszy i wykonuje zadanie znajdujące się na polu.
Dzięki temu w jednej grze można ćwiczyć wiele różnych umiejętności.
11. Gry online i aplikacje językowe
Nauka przez zabawę nie musi odbywać się wyłącznie przy stole.
Dostępnych jest wiele narzędzi cyfrowych pozwalających tworzyć:
- quizy,
- interaktywne testy,
- gry słowne,
- fiszki,
- zadania na czas.
Forma cyfrowa może być szczególnie atrakcyjna dla dzieci i młodzieży.
Trzeba jednak pamiętać, że aplikacja powinna być dodatkiem do nauki, a nie całkowicie zastępować kontakt z żywym językiem.
Kliknięcie poprawnej odpowiedzi jest przydatne, ale nie zastąpi rozmowy.
Czy gry językowe są tylko dla dzieci?
Zdecydowanie nie.
Oczywiście forma gry dla osoby dorosłej będzie wyglądała inaczej niż dla siedmiolatka.
Dorośli mogą korzystać między innymi z:
- quizów,
- gier słownych,
- zagadek,
- role-play,
- symulacji sytuacji zawodowych,
- dyskusji z elementami rywalizacji,
- gier planszowych w języku obcym.
Przykładem może być symulacja negocjacji biznesowych.
Każdy uczestnik otrzymuje określony cel i musi przekonać drugą stronę do swojego rozwiązania.
To nadal jest forma gry, ale jednocześnie ćwiczy język potrzebny w rzeczywistych sytuacjach zawodowych.
Nauka przez zabawę a metoda komunikacyjna
Gry językowe bardzo dobrze współgrają z metodą komunikacyjną.
W obu przypadkach najważniejsze jest aktywne używanie języka.
Uczeń nie tylko rozwiązuje zadanie, ale musi:
- słuchać,
- reagować,
- zadawać pytania,
- odpowiadać,
- przekazywać informacje.
Dlatego dobrze dobrana zabawa może być pełnoprawnym elementem lekcji, a nie jedynie przerwą od „prawdziwej nauki”.
Jeżeli podczas gry uczestnik przez kilkanaście minut intensywnie używa angielskiego, taka aktywność może być bardziej wartościowa niż wykonanie kolejnej strony ćwiczeń.
Jak dobrać grę do wieku i poziomu ucznia?
Nie każda zabawa sprawdzi się w każdej grupie.
Dla najmłodszych bardzo dobre są:
- gry ruchowe,
- piosenki,
- karty obrazkowe,
- memory,
- proste zgadywanki.
Starsze dzieci i młodzież mogą korzystać z:
- quizów,
- kalamburów,
- gier zespołowych,
- storytellingu,
- zadań na czas.
W przypadku dorosłych warto wykorzystywać:
- scenki sytuacyjne,
- gry konwersacyjne,
- zagadki,
- dyskusje,
- symulacje sytuacji z pracy i podróży.
Najważniejsze jest to, aby gra była dostosowana nie tylko do wieku, ale również do poziomu językowego i celu nauki.
Czy podczas zabawy naprawdę można się czegoś nauczyć?
Tak, pod warunkiem że gra ma konkretny cel językowy.
Sama rozrywka nie wystarczy.
Dobrze przygotowana gra powinna ćwiczyć określoną umiejętność, na przykład:
- nowe słownictwo,
- tworzenie pytań,
- konkretny czas gramatyczny,
- wymowę,
- rozumienie ze słuchu,
- spontaniczne mówienie.
Nauczyciel powinien więc wiedzieć, dlaczego wykorzystuje daną aktywność i jaki efekt chce osiągnąć.
Wtedy zabawa staje się narzędziem edukacyjnym.
Gry językowe w domu – jak zacząć?
Rodzice mogą wykorzystywać proste zabawy również poza zajęciami.
Nie trzeba przygotowywać skomplikowanych materiałów.
Można na przykład:
- nazywać przedmioty znajdujące się w pokoju,
- bawić się w „I spy”,
- rysować i zgadywać słowa,
- grać w memory,
- wyszukiwać przedmioty w określonym kolorze,
- wspólnie opowiadać krótkie historie,
- przygotować domowy quiz.
Warto dopasować czas zabawy do wieku dziecka.
Kilka lub kilkanaście minut przyjemnej aktywności może przynieść lepszy efekt niż zmuszanie dziecka do długiej nauki w momencie, kiedy nie jest już skoncentrowane.
Najważniejsze jest aktywne używanie języka
Niezależnie od tego, czy korzystamy z kart, planszy, aplikacji czy zwykłych karteczek, najważniejsze jest jedno:
uczeń powinien aktywnie korzystać z języka.
Jeżeli gra sprawia, że przez większość czasu mówi wyłącznie nauczyciel, jej wartość edukacyjna będzie ograniczona.
Najlepsze zabawy wymagają od uczestników podejmowania decyzji, odpowiadania, zgadywania, opisywania i zadawania pytań.
To właśnie wtedy język zaczyna być wykorzystywany w praktyce.
Podsumowanie
Gry i zabawy językowe mogą być bardzo skutecznym sposobem nauki, ponieważ angażują uwagę, emocje, pamięć i aktywne używanie języka.
Pomagają utrwalać słownictwo, rozwijać umiejętność mówienia, ćwiczyć rozumienie ze słuchu i zmniejszać stres związany z popełnianiem błędów.
Szczególnie dobrze sprawdzają się podczas nauki dzieci, ale odpowiednio dobrane gry mogą być wartościowym elementem zajęć również dla młodzieży i dorosłych.
Najważniejsze, aby zabawa nie była celem samym w sobie. Powinna prowadzić do konkretnego efektu językowego.
Bo kiedy uczeń dobrze się bawi, a jednocześnie zaczyna coraz swobodniej używać języka, nauka i rozrywka wcale nie muszą być dwiema różnymi rzeczami.